Lipidogram

Znaczenie badania

Lipidogram, inaczej profil lipidowy, to panel laboratoryjnych badań biochemicznych wykonywanych w surowicy lub osoczu krwi żylnej, którego celem jest ocena gospodarki lipidowej organizmu oraz oszacowanie ryzyka sercowo-naczyniowego.

Badanie to obejmuje oznaczenia lub wyliczenia stężeń:

• cholesterolu całkowitego (TC)
• cholesterolu frakcji HDL (HDL-C)
• cholesterolu frakcji LDL (LDL-C)
• trójglicerydów (TG)
• cholesterolu nie-HDL (nie-HDL-C)

Interpretacja wyników

Ocena docelowych wartości lipidów u danego pacjenta jest ustalana indywidualnie na podstawie ryzyka sercowo naczyniowego. Określanie ryzyka odbywa się na podstawie dedykowanych skal: SCORE2 (osoby w wieku 40-69 lat), SCORE2-OP (osoby po 70. roku życia), SCORE2-Diabetes (osoby chorujące na cukrzycę).

Docelowe wartości poszczególnych elementów:

CHOLESTEROL CAŁKOWITY Suma wszystkich frakcji cholesterolu we krwi, pochodzącego zarówno z pokarmu, jak i produkowanego przez wątrobę. Wartości referencyjne: 3,0–4,9 mmol/l (114–190 mg/dl) [mmol/l] × 38,5 = [mg/dl] Interpretacja wyniku – diagnostyka różnicowa: ↓ nadczynność tarczycy, zaawansowana marskość i inne ciężkie uszkodzenia miąższu wątroby, sepsa, wyniszczenie ↑ hipercholesterolemia rodzinna, rodzinny defekt apolipoproteiny B100, hipercholesterolemia wielogenowa, niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy, PChN, choroby wątroby przebiegające z cholestazą, leki (progestageny, glikokortykosteroidy, inhibitory proteazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV)

Lipoproteiny o dużej gęstości, które transportują cholesterol z tkanek obwodowych do wątroby, gdzie ulega on zmetabolizowaniu. HDL-C działanie ochronne – duże stężenie cholesterolu HDL zmniejsza ryzyko miażdżycy i związanych z nią chorób. Wartości referencyjne: ♂ >1,0 mmol/l (40 mg/dl)  ♀ >1,3 mmol/l (50 mg/dl) [mmol/l] × 38,5 = [mg/dl] Interpretacja wyniku – diagnostyka różnicowa: ↓ dyslipidemia aterogenna, rodzinna hipoalfalipoproteinemia (niedobór apoAI), choroba tangierska (niedobór wewnątrzkomórkowego białka przenoszącego estry cholesterolu, ABC1), rodzinny niedobór LCAT, choroba rybich oczu (częściowy niedobór LCAT)

CHOLESTEROL LDL Lipoproteiny o niskiej gęstości, które transportują cholesterol do różnych tkanek. LDL-C powoduje odkładanie cząsteczek cholesterolu w tętnicach, powodując rozwój miażdżycy. Wartości referencyjne: wartości docelowe przy ryzyku sercowo-naczyniowym: – ekstremalnym: <1,0 mmol/l (40 mg/dl) – bardzo dużym: <1,4 mmol/l (55 mg/dl) – dużym: <1,8 mmol/l (70 mg/dl) – umiarkowanym: <2,6 mmol/l (100 mg/dl) – małym: <3,0 mmol/l (115 mg/dl) [mmol/l] × 38,5 = [mg/dl] Interpretacja wyniku – diagnostyka różnicowa: ↓ nadczynność tarczycy, zaawansowana marskość i inne ciężkie uszkodzenia miąższu wątroby, sepsa, wyniszczenie ↑ hipercholesterolemia rodzinna, rodzinny defekt apolipoproteiny B100, hipercholesterolemia wielogenowa, niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy, PChN, choroby wątroby przebiegające z cholestazą, leki (progestageny, glikokortykosteroidy, inhibitory proteazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV)

TRÓJGLICERYDY Estry glicerolu i kwasów tłuszczowych, które stanowią podstawowy składnik tkanki tłuszczowej. Trójglicerydy stanowią głównie energię dla mięśni oraz innych tkanek. Zwiększone stężenie triglicerydów jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Wartości referencyjne: <1,7 mmol/l (150 mg/dl) (na czczo) <2,0 mmol/l (175 mg/dl) (nie na czczo) [mmol/l] × 38,5 = [mg/dl] Interpretacja wyniku – diagnostyka różnicowa: ↓ nadczynność tarczycy, niedożywienie, wyniszczenie ↑ dyslipidemia aterogenna, cukrzyca typu 1 i 2, zespół metaboliczny, zapalenie trzustki, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, zespół nerczycowy, zespół chylomikronemii

CHOLESTEROL NIE-HDL Wszystkie postacie cholesterolu poza HDL, czyli wszystkie lipoproteiny aterogenne biorące udział w procesie miażdżycowym, mogące odkładać się w blaszce miażdżycowej. Nie-HDL-C odzwierciedla ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych. Jest wyliczany jako różnica między TC i HDL-C.  Wartości referencyjne: wartości docelowe przy ryzyku sercowo-naczyniowym: – ekstremalnym:  <1,8 mmol/l (70 mg/dl) – bardzo dużym:  <2,2 mmol/l (85 mg/dl) – dużym:  <2,6 mmol/l (100 mg/dl) – umiarkowanym/małym: <3,4 mmol/l (130 mg/dl) [mmol/l] × 38,5 = [mg/dl] Interpretacja wyniku – diagnostyka różnicowa: ↓ nadczynność tarczycy, zaawansowana marskość i inne ciężkie uszkodzenia miąższu wątroby, sepsa, wyniszczenie ↑ hipercholesterolemia rodzinna, rodzinny defekt apolipoproteiny B100, hipercholesterolemia wielogenowa, niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy, PChN, choroby wątroby przebiegające z cholestazą, leki (progestageny, glikokortykosteroidy, inhibitory proteazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV)

Przydatne linki

Kalkulatory do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego SCORE2 i SCORE2-OP

• mp.pl/kalkulatory/288285,ocena-ryzyka-sercowo-naczyniowego

SCORE2-Diabetes

• mp.pl/kalkulatory/339319,ocena-ryzyka-sercowo-naczyniowego-u-osob-z-cukrzyca

Bibliografia

1. Banach M. et al. Wytyczne PTL/KLRwP/PTK/PTDL/PTD/PTNT DIAGNOSTYKI I LECZENIA ZABURZEŃ LIPIDOWYCH W POLSCE 2021. Lekarz POZ Suplement. 2021.
2. Solnica B. et al. 2024 Guidelines of the Polish Society of Laboratory Diagnostics and the Polish Lipid Association. Diagn Lab. 2024; 60(1): 1–24.
3. Visseren FLJ. et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention. European Heart Journal. 2021;42(34):3227–3337.
4. Chou R. et al. Screening for Dyslipidemia in Younger Adults. Agency for Healthcare Research and Quality (US); 2016.