Czynniki ryzyka chorób płuc

Ryzyko chorób płuc

W ramach bilansu zdrowia osoby dorosłej oceniane są następujące czynniki wpływające na ryzyko sercowo-naczyniowe:
narażenie na palenie tytoniu

W przypadku stwierdzenia u pacjenta narażenia na palenie tytoniu należy zalecić mu:

Dalsza diagnostyka w ramach POZ powinna obejmować pogłębiony wywiad w kierunku innych niż palenie tytoniu czynników ryzyka chorób płuc.

narażenie zawodowe lub w domu na substancje szkodliwe (pyły, spaliny, chemikalia)
zanieczyszczenie powietrza
czynniki genetyczne (dziedziczny niedobór alfa1-antytrypsyny)
niższy status socjoekonomiczny
dodatni wywiad w kierunku nawracających infekcji dróg oddechowych zwłaszcza
w dzieciństwie, niska masa urodzeniowa
HIV, gruźlica
astma, nadreaktywność oskrzeli, przewlekłe zapalenie oskrzeli

Prawdopodobieństwo zachorowania na POChP wzrasta z wiekiem.

dodatni wywiad w kierunku chorób alergicznych
pojawienie się objawów ze strony dróg oddechowych takich jak:
kaszel
duszność
ściskanie w klatce piersiowej
świszczący oddech pod wpływem wysiłku fizycznego, ekspozycji na czynniki drażniące (w tym dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza, opary farb), zmiany pogody, silne emocje, niektóre leki (np. NLPZ)
infekcje dróg oddechowych (najczęściej wirusowe)

W przypadku podejrzenia procesu nowotworowego płuc należy pacjentowi niezwłocznie wydać kartę DILO.

duszność (z uwzględnieniem jej charakteru i zmienności)
kaszel
odkrztuszanie plwociny
bóle w klatce piersiowej
uczucie ściskania w klatce piersiowej
subiektywne uczucie zmęczenia lub wyczerpania, opisywane przez pacjentów jako wrażenie ogólnego zmęczenia lub braku energii do działania
utrata łaknienia
spadek masy ciała
krwioplucie

W badaniu fizykalnym należy uwzględnić pomiar saturacji przy użyciu pulsoksymetru.

RTG klatki piersiowej
TK klatki piersiowej z i bez kontrastu (w razie wystąpienia nieprawidłowości w obrazie RTG) – w przypadku podejrzenia nowotworu płuca standardem postępowania jest skierowanie pacjenta na badanie niskodawkowej tomografii komputerowej (LDCT). W innych sytuacjach pacjent powinien zostać skierowany do dalszej diagnostyki specjalistycznej.
spirometria z próbą rozkurczową (dostępna w ramach opieki koordynowanej w ścieżce pulmonologicznej)

Wskazaniami do spirometrii (podejrzenie POChP) wg GOLD 2025, szczególnie w grupie osób powyżej 40 roku życia są:

utrzymująca się i narastająca duszność, szczególnie wysiłkowa
przewlekły kaszel (również występujący okresowo i nieproduktywny)
nawracające świsty podczas oddychania
przewlekłe odkrztuszanie plwociny
nawracające infekcje dróg oddechowych
narażenie na czynniki ryzyka w wywiadzie, szczególnie palenie tytoniu
dodatni wywiad rodzinny w kierunku POChP, wady wrodzone płuc
obciążający wywiad z dzieciństwa: częste infekcje dróg oddechowych, niska masa urodzeniowa

Im więcej czynników/objawów współistniejących, tym większe prawdopodobieństwo rozpoznania POChP.

Wizyta podsumowująca jako okazja do oceny kontroli choroby i weryfikacji terapii

Wizyta Podsumowująca może być świetną okazją do oceny kontroli choroby oraz weryfikacji i ewentualnej inicjacji lub modyfikacji terapii.

Możliwe również do powtórnego wykonania w ramach Interwencji w Zakresie Chorób Płuc.

W przypadku pacjenta z rozpoznaną POChP:

Sprawdzenie, czy pacjent otrzymuje leczenie podtrzymujące
Sprawdzenie nasilenia duszności i/lub objawów (mMRC i/lub CAT)
Wywiad w kierunku historii zaostrzeń (pogorszenie nasilenia objawów, infekcje dróg oddechowych, stosowanie dGKS i/lub antybiotyku, wizyta na SOR, hospitalizacja)
Ocena i instruktaż techniki inhalacji
W przypadku braku kontroli choroby (wystąpienie zaostrzenia lub wysokie nasilenie objawów) 🡪 optymalizacja terapii
Kalkulator ryzyka zaostrzeń i zdarzeń po zaostrzeniu, w tym kolejnych zaostrzeń, incydentów sercowo-naczyniowych i zgonu

W przypadku pacjenta z rozpoznaną astmą:

Sprawdzenie, czy pacjent otrzymuje leczenie podtrzymujące
Sprawdzenie kontroli objawów astmy (4 pytania GINA)
Wywiad w kierunku historii zaostrzeń (nasilenie objawów, stosowanie dGKS, wizyta na SOR, hospitalizacja)
Ocena i instruktaż techniki inhalacji
W przypadku braku kontroli choroby (wystąpienie zaostrzenia lub brak pełnej kontroli objawów) 🡪 optymalizacja terapii
Analiza wyników badań laboratoryjnych: jeśli u pacjenta z astmą występuje wysoka liczba eozynofilów, występuje zwiększone ryzyko zaostrzeń astmy⁵
Pacjent z astmą ciężką 🡪 skierowanie do opieki specjalistycznej
Kalkulator ryzyka powikłań po dGKS

Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease, 2025. https://goldcopd.org/
Global Initiative for Asthma (GINA). Global strategy for asthma management and prevention. https://ginasthma.org/
Finkelstein, J., Cha, E., & Scharf, S. M. (2009). Chronic obstructive pulmonary disease as an independent risk factor for cardiovascular morbidity. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 4, 337–349. https://doi.org/10.2147/COPD.S6400
Maclagan, L. C., Croxford, R., & Chu, A. (2023). Quantifying COPD as a risk factor for cardiac disease in a primary prevention cohort. European Respiratory Journal, 62(2), 2202364. https://doi.org/10.1183/13993003.02364-2022
Cobb, K., Kenyon, J., Lu, J., Krieger, B., Perelas, A., Nana-Sinkam, P., Kim, Y., & Rodriguez-Miguelez, P. (2024). COPD is associated with increased cardiovascular disease risk independent of phenotype. Respirology, 29(12), 1047–1057. https://doi.org/10.1111/resp.14799
Zeiger, R. S., Schatz, M., Li, Q., Chen, W., Khatry, D. B., Gossage, D., & Tran, T. N. (2014). High blood eosinophil count is a risk factor for future asthma exacerbations in adult persistent asthma. Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice, 2(6), 741–750.