Pomiary antropometryczne są nieinwazyjnymi ilościowymi pomiarami ciała, które dostarczają informacji o stanie odżywienia pacjentów. Są one standardowym elementem bilansów zdrowia dzieci i dorosłych. Najczęściej rekomendowanymi i stosowanymi w praktyce klinicznej są pomiary wzrostu oraz masy ciała, a następnie obliczenie na ich podstawie BMI (Body Mass Index – wskaźnik masy ciała). Istotnym pomiarami są też pomiary obwodu talii i bioder wraz z obliczanym na ich podstawie WHR (waist-to-hip ratio).
Wskaźnik masy ciała BMI
Jednym z najpopularniejszych wskaźników antropometrycznych jest BMI (Body Mass Index). Wskaźnik masy ciała obliczany jest jako iloraz masy ciała w kilogramach do kwadratu wzrostu wyrażonego w metrach (kg/m2).
Klasyfikacja masy ciała osób dorosłych na podstawie BMI
Interpretacja BMI
Wysoka wartość wskaźnika BMI koreluje ze wzrostem ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych oraz wielu innych schorzeń przewlekłych, m.in. choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, czy niektórych chorób nowotworowych. Co więcej wskaźnik masy ciała jest powiązany z ogólną umieralnością, najniższa jest dla BMI 22,5-25 kg/m2, a każdy wzrost o 5 kg/m2 wiąże się z jej wzrostem o około 30%.
Pomiary obwodu talii i wskaźnik WHR
U osób z nadwagą lub otyłością I stopnia zaleca się pomiar obwodu talii, ponieważ jest to pośredni wskaźnik ilości tłuszczu trzewnego i ryzyka chorób kardiometabolicznych.
W przypadku otyłości II i III stopnia (BMI ≥35 kg/m²) pomiar ten ma ograniczoną wartość diagnostyczną, ponieważ ryzyko powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych jest już bardzo wysokie.
Obwód talii
Obwód talii mierzy się w linii pachowej środkowej, na wysokości połowy odległości między górnym brzegiem kości biodrowej a dolnym łukiem żebrowym.
| Otyłość brzuszną (według International Diabetes Federation) na podstawie obwodu talii można rozpoznać w poniższych przypadkach: ♂ obwód talii ≥94 cm ♀ obwód talii ≥80 cm |
Wskaźnik WHR (waist-to-hip ratio)
Inną metodą do oceny rozmieszczenia tkanki tłuszczowej i ryzyka kardiometabolicznego może być wykorzystanie wskaźnika WHR (talia–biodra). Oblicza się go według wzoru:
| Otyłość brzuszną na podstawie WHR można rozpoznać w poniższych przypadkach: ♂ WHR > 0,9 ♀ WHR > 0,85 |
Podział typów otyłości zależnie od rodzaju rozmieszczenia tkanki tłuszczowej określany przy użyciu WHR przedstawiono poniżej.
Odrębności wieku podeszłego
Wskaźnik masy ciała (BMI) jest niedokładnym miernikiem stanu odżywienia u osób w starszym wieku ze względu na procesy związane ze starzeniem się:
- zmniejszenie masy i siły mięśniowej (sarkopenia),
- tendencja do nadmiernego gromadzenia tkanki tłuszczowej w centralnych częściach ciała (otyłość trzewna) w starszym wieku – skutki zdrowotne związane z otyłością występują przy niższym BMI niż u osób młodych,
- postępujące w miarę starzenia zmniejszenie wysokości ciała,
- obecność obrzęków i wahania stanu nawodnienia.
W przypadku osób w wieku podeszłym większą wiarygodność przy rozpoznawaniu otyłości brzusznej ma pomiar obwodu talii.
Pobierz plik PDF:
Bibliografia
- Casadei K, Kiel J. Anthropometric Measurement. [Updated 2022 Sep 26]. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing
- Obesity: Preventing and Managing the Global Epidemic : Report of a WHO Consultation. World Health Organization; 2000.
- Wu Y, Li D, Vermund SH. Advantages and limitations of the body mass Index (BMI) to assess adult obesity. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2024;21(6):757. doi:10.3390/ijerph21060757
- Bąk-Sosnowska M., et al. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Med. Prakt. wyd. specj.; wrzesień 2024: 1–116
